تناسب شخصيت فرد با شغل وي تا چه اندازه بر عملکرد و رضايت شغلي وي تاثيرگذاراست؟

    اشخاص از بسياري جهات با يکديگر متفاوتند. هر يک از افراد داراي صفات وويژگي هايي هستند که در مجموع هستي آنها را تشکيل مي دهد. هرچند بعضي اشخاص شباهت هايي با هم دارند ولي هيچ گاه دو نفر به طور کامل شبيه هم نيستند .

    به عبارت ديگر اشخاص منحصر به فرد هستند. مديران به هنگام استخدام افراد براي يک شغل خاص با توجه به نوع وماهيت آن شغل، عوامل متعددي را در نظر مي گيرند از جمله عوامل فيزيکي (چهره ، قد و نوع لباس پوشيدن) ، توانايي هاي فرد اعم از توانايي هاي فيزيکي و فکري، مدرک تحصيلي ، مهارت هاي فرد ، تجربه کاري ، تفاوت هاي رواني افراد مثل نحوه نگرش وي، ادراک ، خلاقيت و...

    البته دو موضوع را بايد در نظر گرفت : يکي اينکه علم ودانش بشري در شناخت انسان بسيار محدود است و ديگر اينکه توانايي ما نيز در سنجش افراد محدود است. 

    يکي از عواملي که درهنگام انتخاب افراد براي استخدام و يا انتخاب وي براي يک شغل خاص مي تواند مورد بررسي قرار گيرد شخصيت فرداست.

    شخصيت ، مجموعه اي از ويژگي هاي رواني است که در فرد به صورت پايدار وجود دارد و بر رفتار و تفکر وي اثرگذار است. به عبارت ديگر هر شغل داراي ويژگي هايي منحصر به فرد است مثلاآيا اين شغل نيازمند کار فکري است يا جسمي، محيط شلوغ دارد يا خلوت ، کار به تنهايي انجام مي شود يا باگروه، نحوه نظارت چگونه است و بسياري از مسائل ديگر؛ در مقابل افراد هم داراي ويژگي هاي شخصيتي خود هستند، دوست دارند به تنهايي در گروه کار کنند ، برخي به فعاليت هاي ذهني وبرخي به فعاليت هاي جسمي علاقه دارند، برخي مسئوليت پذير و برخي مسئوليت ناپذير هستند .

    حال تلاش ما اين است که هر فرد را در شغل مناسب خود قرار دهيم به طوري که بين شغل وي (يعني خصوصيات شغل) و خصوصيات شخصي وي تناسب و سازگاري وجود داشته باشد.

    يک گزارش تحقيقي از آژانس استخدامي توکيو حاکي از آن است که شرکت هاي ژاپني به تناسب شخصيت داوطلبين با شخصيت سازمان وشغل بيشترين توجه وتاکيد را دارند.شايد راز موفقيت شرکت هاي ژاپني در اين باشد که شخصيت افراد را مقدم در تخصص ومهارت آنها مي دانند به اعتقاد بسياري از نويسندگان ، وجود تناسب بين شخصيت و ويژگي هاي شغلي وسازماني باعث ايجاد رضايت بيشتر فرد، ايجاد انگيزه هاي در ون زا در فرد، افزايش کارايي،خلاقيت ومسئوليت پذيري خواهد شد اما در صورت عدم وجود اين تناسب نمي توان آ ن را با انگيزه هاي بيروني مانند پول ، پاداش و ... جبران کرد.

    هدف اين نوشتار اين است که نشان دهد تناسب ويژگي هاي شغلي با شخصيت شاغل چگونه بر رضايت شغلي او اثر مي گذارد. به عبارت ديگر سعي بر اين است نشان داده شود وجود تناسب بين ويژگي هاي شخصيتي فرد از يک سو و ويژگي هاي شغلي وي از سوي ديگر باعث بالارفتن رضايت او از شغلش خواهد شد همچنين وجود اين تناسب تاثير عميقي بر عملکرد بهتر فرد در شغلش داشته باشد.

    تعريف شخصيت:

    همه ما در صحبت هاي روزمره خود کلمه “شخصيت” را به کار مي بريم . احتمالاآنچه را که در صحبت از شخصيت مدنظر داريم آ ميزه اي از خصوصيات مختلف است که امکان دارد خودبيني وتکبر، پيشداوري،نوسان هاي خلق وخوي وارزش هاي فرد باشد. 

    بنابراين به نظر مي رسد آنچه را که از شخصيت در نظر داريم ترکيبي از اعمال،افکار، هيجانات وانگيزه هاي شخص باشد که در تعادل با موقعيت ها و وضعيت هاي مختلف نمايان مي شود.(راس،1375، 14)

    شخصيت عبارت است از مجموعه ويژگي هاي جسماني،رواني و رفتاري که هر فرد را از افراد ديگر متمايز مي کند.( کريمي ، 1376 ،7)

    شخصيت ترکيبي از اعمال، افکار ، هيجانات ، انگيزش هاي فرد است.

    شخصيت افراد منحصر به فرد است اما شخصيت افراد مختلف داراي وجوه اشتراک نيز هست، همچنين شخصيت فرد بالغ نسبتا ثابت باقي مي ماند اما دو عامل رشد وتجربه مي توانند آن را تغيير دهند.(راس ، 1376، 13)

    عوامل موقعيتي دو تاثير عمده بر شخصيت دارند:

    1- بر شخصيت فرد تاثير مي گذارد

    2- باعث آشکارسازي ويژگي هاي فرد مي شوند يعني برخي ويژگي هاي شخصيتي فقط در شرايط خاص خود را نشان مي دهند.( مورهد و گريفن ، 1380، 69)

    تئوري صفات شخصيتي:

    طبق نظر الپورت هر شخصي داراي مجموعه اي از صفات مشترک است ولي همان شخص داراي تعدادي صفات متفاوت و منحصر به فرد نيز هست. الپورت شخصيت ها را به چهار دسته مشترک اجتماعي،سياسي مذهبي وزيباشناسي تقسيم مي کند( مورهد وگريفن، 1380، 70)

    به نظر ريموند کاتل هر انساني رامي توان در قالب مجموعه صفات شخصيتي توصيف کرد :

    1- صفات سطحي و ظاهري که منعکس کننده رفتارهاي قابل مشاهده و ثابت است( درستي ونادرستي ، خونسردي و صميميت ) 

    2- صفات دروني يا منشاء که به علت مخفي بودن اغلب قابل پيش بيني نيستند( اعتماد و سوءظن، بلوغ وعدم بلوغ، تسلط وعدم تسلط() مورهد و گريفن ،1380 ، 70)

    تئوري هاي نيازهاي سه گانه افراد:

    ديويد مک کلند سه دسته نياز را در افراد بيان نموده وعنوان مي کند که در هر فرد يکي از سه نياز به صورت برجسته تر ونمايان تر وجود دارد و رفتار وي راکنترل مي کند.( رابينز ، 1381، 80)

    1- نيازبه کسب موفقيت :

    يعني تلاش در راه درخشيدن و موفق شدن

    2- نياز به کسب قدرت واعمال آ ن :

    يعني به دست آوردن قدرت و اعمال آ ن به ديگران 

    3- نيازبه ايجاد دوستي :

    يعني تمايل به کسب حمايت وايجاد روابط صميمي با ديگران 

    نظريه شخصيتي انتخاب شغل:

    از ديدگاه اين نظريه انسان با توجه به ويژگي هاي شخصيتي خود شغلي را برمي گزيند که برآورنده نيازهايش باشد. افرادي که مشاغل يکساني را انتخاب مي کنند تا حدود زيادي ويژگيهاي شخصيتي مشابهي دارند.

    به نظر جان ال هالند هر کدام از انواع شخصيت نيازمند محيطي است که با آن خصوصيات هماهنگي و سازگاري داشته باشد و بيشترين امکان براي رشد و شکوفايي خود را فراهم آورد. او در اين زمينه شخصيت افراد را به 6 نوع تقسيم مي کند: 1- کاوشگر 2- هنرگرا3- اجتماعي 4- واقع گرا5-سنت گرا6- سوداگرا.

    به نظر هالند رضايت شغلي ميزان سازش بين نوع شخصيت ومحيط شغلي است. هر چه ميزان سازش بين اين دوبيشتر باشد رضايت شغلي بيشتر است . ( شفيع آبادي ، 1378، 155-144)

    تناسب بين شغل و حساسيت:

    چگونگي شخصيت افراد در سازگاري شغلي اهميت زيادي دارد. بعضي مشاغل براي افراد سر به زير وساکت مناسب است درحالي که تعدادي از مشاغل براي افرادبرون گرا وسازگار مناسب به نظر مي رسد.

    توانايي سازگاري اجتماعي سهم بزرگي در موفقيت شغلي دارد در بعضي از مشاغل روي انواع خاصي از مهارت هاي اجتماعي تاکيد مي شود درمقابل براي برخي ديگر از شغل ها افراد آرام ودرون گرا مناسب هستند. ( حسيني، 1379 ، 80)

    سازش وهماهنگي بين نوع شخصيت و نوع محيط باعث سازگاري بيشتر با شغل و حرفه مي گردد که به نوبه خود به رضايت منجر مي شود.( شفيع آبادي ، 1376 ، 80)

    بديهي است که افراد داراي شخصيت هاي متفاوتي هستند مشاغل هم از همين ويژگي ها برخوردارند.

    بر اساس اين شيوه تلاش هاي زيادي انجام گرفته تا افراد در مشاغل مناسب گمارده شوند.(رابينز،1381، 58) 

    رضايت شغلي :

    رضايت شغلي يکي از عوامل بسيار مهم در موفقيت شغلي است . رضايت شغلي عاملي است که باعث افزايش کارايي ونيز احساس رضايت فردي مي گردد.

    رضايت شغلي بر اثر عوامل متعددي حاصل مي شود. رضايت شغلي نوعي احساس مثبت فرد به شغلش مي باشد که زاييده عواملي چون محيط کار ،نظام سازماني شغل، روابط حاکم برمحيط کار ، عوامل فرهنگي واز همه مهمتر ماهيت و چگونگي خود شغل مي باشد.( شفيع آبادي، 1376 ،98)

    فهرست منابع:

    1- رابينز ، استيفن پي ( 1381) ، مباني رفتار سازماني ،ترجمه پارسيان ،اعرابي ، چاپ پنجم، تهران : دفتر پژوهش هاي فرهنگي

    2- راس، آلن (1375)، روانشناسي شخصيت ، مترجم: سياوش جمالفر ،چاپ دوم ، تهران :نشرروان

    3- رضاييان ، علي ( 1380) ،مديريت رفتار سازماني ، چاپ دوم ، تهران ، انتشارات سمت 

    4- شفيع آبادي ، عبدالله ( 1376)، راهنمايي و مشاوره شغلي وحرفه اي ، چاپ نهم ، تهران : انتشارات رشد

    5- شفيع آبادي ، عبدالله (1378)، راهنمايي ومشاوره تحصيلي و شغلي، چاپ اول، تهران :انتشارات سمت

    6- کريمي،يوسف (1376) ،روانشناسي شخصيت ، چاپ سوم ، تهران :موسسه نشر ويرايش 

    7- مورهدو گريفن( 1380) رفتار سازماني ، ترجمه : دکتر الواني ، دکتر معمارزاده ، چاپ ششم ، تهران : انتشارات مرواريد

    8- ميرسپاسي، ناصر (1381) ، مديريت استراتژيک منابع انساني، چاپ 21، تهران : انتشارات مير 

     

    

نويسنده: شهرام شيرکوند